Występowanie i eksploatacja diamentów

W Namibii znanych jest około 40 kominów kimberlitowych, lecz główna produkcja diamentów pochodzi z tarasowych morskich piaskowców i żwirów, rozciągających się niedaleko zatoki Luderitz na powierzchni około 112 km². Żwiry te i piaski mają grubość od kilkunastu centymetrów do 10 m, przy przeciętnej zawartości diamentów około 0,2 kr na 1 m³. W niektórych jednak miejscach nagromadziły się większe skupienia diamentów. Są to na ogół piękne kamienie o przeciętnej wielkości 1 kr. Podobne, a nawet większe kamienie znaleziono na obszarze leżącym na północ od rzeki Oranje. Jeden z tych kamieni miał masę 246 kr. Wydobycie diamentów w Namibii wynosi około 1,6 min kr rocznie. W 1976 r. wydobyto tam około 1,6 min kr kamieni jubilerskich i 85 tys. kr diamentów przemysłowych.

W latach 1910—1912, znacznie później niż w Afryce Południowej, odkryty został diamentonośny obszar w dorzeczu Kasai, rozciągający się od granicy Konga aż do Angoli, zajmujący powierzchnię około 24 tys. km². Również w dolinach Lulua i Zambezi stwierdzono obecność diamentów. Z obszaru Zairu pochodzi 89% światowej produkcji diamentów przemysłowych. Zair zajmuje pierwsze miejsce na świecie pod względem wielkości wydobycia diamentów. Rocznie wydobywa się tam około 11—15 mln karatów. W 1952 r. wydobyto 11,6 mln kr, w 1974 — 13 mln, a w 1979 r. — 15 mln kr. W Angoli w 1974 r. wydobyto 1,6 mln kr diamentów jubilerskich i 500 tys. kr diamentów przemysłowych, a w 1979 r. wydobyto tam ogółem 1,1 mln kr.

Diamenty występują na omawianym obszarze w żwirach diamentonośnych, pokrywających dno i brzegi rzek oraz tarasy i stare zakola rzeczne. Przeciętna grubość żwirów wynosi 1—2 m,. podobnej grubości jest i nadkład skał nie zawierających diamentów. Wyróżnia się zwykle dwa rodzaje złóż: złoża o szerokości 20 — 100 m i długości 2 km, utworzone w wąskich dolinach oraz. złoża o szerokości około 500 m i długości 1 km. Poniżej warstw diamentonośnych występują stare skały archaiczne lub skały jurajskie i triasowe. Przeciętna zawartość diamentów wynosi około-0,78 kr na 1 m3 przepłukanego żwiru. Tylko około 5% diamentów nadaje się do celów zdobniczych, reszta znajduje zastosowanie w przemyśle. Przeważnie są to kamienie niewielkie, których na 1 kr przypada 8—17 w Zairze — lub 8—9 w Angoli. Pochodzenie diamentów występujących na tym obszarze nie jest jeszcze całkowicie wyjaśnione. Na ogół przypuszcza się, że pochodzą one ze skał występujących w postaci soczewek w osadach mezozoicznych (trias, jura). Diamenty te są starsze od południowoafrykańskich.

Na wybitne miejsce w świecie pod względem wydobycia diamentów wysunęła się Ghana o rocznej produkcji około 2 min karatów. Odkrycie diamentów na tym obszarze było zasługą Kitsona, dyrektora służby geologicznej Złotego Wybrzeża. W 1919 t. znalazł on w dolinie rzeki Birim pierwsze dwa diamenty. Niedługo potem obecność diamentów stwierdzono również w południowo-zachodniej części Złotego Wybrzeża w dolinie rzeki Bonsa. Diamenty występują tu w leżących w dolinach rzecznych warstwach żwirów o grubości poniżej 1 m. Pochodzą one ze skał osadowych i magmowych wieku przedkambryjskiego, poprzecinanych przez, młodsze żyły granitowe i inne. Występujące razem z diamentami inne drobne minerały są mało obtoczone, co wskazuje na krótki transport rzeczny z nieznacznych odległości.

Charakterystyczną cechą diamentów tego obszaru są ich niewielkie rozmiary. Średnia ich wielkość wynosi około 1 mm (około 0,06 kr). Znaleziono tylko 1 kamień wielkości 4,5 kr. Stosunkowo w dużej ilości występują tu bort i diamenty barwy zielonej i brunatnej. Dominującą formą kryształów są często zbliźniaczone ośmiościany i dwunastościany; sześciany zdarzają się rzadko.

Na obszarze tym w latach 1920—1935 wydobyto ponad 8 mln kr diamentów o wartości ponad 5 min funtów szterlingów. W 1974 r. wydobyto w Ghanie 2,3 min kr diamentów (232 tys. kr diamentów jubilerskich i 2085 tys. kr przemysłowych), w 1979 r. wydobyto ogółem 1850 tys. kr.

Większe i piękniejsze niż kamienie z Ghany są diamenty z Sierra Leone, gdzie znaleziono je po raz pierwszy w 1930 r. Roczne wydobycie diamentów na tym obszarze wynosiło w 1976 r. 1,5 mln kr (600 tys. kr kamieni jubilerskich i 900 tys. kr kamieni przemysłowych). Nierzadko zdarzają się tu kamienie większe; w 1945 r. w żwirach rzeki Woyie znaleziono kamień o masie 770 kr.

Bogate złoża diamentów znajdują się również w Botswanie, gdzie wydobywa się rocznie ponad 2 min kr diamentów, głównie przemysłowych. Ogromne złoże w południowej Botswanie ma być przekazane do eksploatacji w 1982 r. W początkowej fazie ma ono dostarczać 3,5 min kr diamentów rocznie, docelowo wydobywać się ma z niego do 6 mln kr diamentów.

W Afryce Zachodniej diamenty wydobywane są ze żwirów aluwialnych. Przeważnie są to borty znajdujące zastosowanie w przemyśle; tylko niewiele kamieni nadaje się do celów zdobniczych. W środkowej Afryce diamenty występują w dorzeczach Marnybere i Loyabe. Północnym przedłużeniem południowoafrykańskiego obszaru diamentonośnego jest obszar Tanzanii, gdzie stwierdzono około 40 wystąpień kimberlitu. Często nie zawiera on wcale lub tylko bardzo małe ilości diamentów; w niektórych jednak miejscach znaleziono kamienie dobrej jakości, o przeciętnej wielkości około 1 kr. Eksploatacja kominów kimberlitowych odbywa się na południe od Jeziora Wiktoria (Makubi, Shinyanga i Mzumbi). W kopalniach Wiliamsona w Mwadvi są eksploatowane żwiry, z których pochodzi dość duża ilość kamieni. W 1974 r. w Tanzanii wydobyto 550 tys. kr diamentów, w 1979 r. wielkość wydobycia zmniejszyła się do 200 tys. kr. W Republice Środkowej Afryki w 1974 r. wydobyto 450 tys. kr diamentów, głównie jubilerskich (300 tys. kr).

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *