Rubin i szafir

Zastosowanie. Rubiny i szafiry są bardzo cenionymi kamieniami, używanymi z dawien dawna do zdobienia pierścieni, brosz, wisiorków i innych ozdób. Szczególnie rubiny były ulubionym kamieniem Wschodu, gdzie duże, piękne ich okazy ceniono wyżej od diamentów.

Najczęściej stosowanymi szlifami szafirów są szlif brylantowy i schodkowy, nieraz jednak stosuje się i inne rodzaje, m.in. szlif cejloński. W ciemnych rubinach stosuje się szlify płaskie, aby podkreślić przezroczystość kamienia. Rubinom i szafirom gwiaździstym nadaje się formę kaboszonu.

Barwa rubinów jest efektowna zarówno w świetle naturalnym jak i sztucznym, szafiry natomiast stają się w świetle sztucznym ciemniejsze i nabierają barwy atramentowej. W handlu umieszcza się je na wacie i białej tekturce. Na tle żółtawym dobrą barwę osiągają ciemne rubiny, również i szafiry wysokiej jakości na tle tej barwy wykazują żywe zabarwienie; niższej jakości szafiry umieszcza się na tle brunatnożółtym.

Większość kamieni indyjskich (z Kaszmiru, Birmy i Syjamu) dociera na rynki światowe w postaci surowej. Tylko nieznaczna ich ilość jest oszlifowana, zwykle tzw. szlifem indyjskim, którego zasadą jest zachowanie jak największej masy kamienia. Najważniejszymi rynkami handlowymi są Londyn, Paryż, Idar-Oberstein w Niemczech oraz Nowy York.

Stosowane w handlu jubilerskim określenia: rubiny birmańskie, cejlońskie, syjamskie, szafiry kaszmirskie itp. oznaczają pochodzenie kamieni. Na określenie zabarwionych przezroczystych odmian korundu używa się często w handlu rozmaitych nazw, które mogą powodować nieporozumienia. Szafiry szmaragdowozielone noszą nazwę wschodnich szmaragdów, zielonawe — wschodnich akwamarynów lub wschodnich chryzolitów, żółte — wschodnich lub indyjskich topazów, a także szafirów topazowych, czerwonożółte — topazów królewskich, fioletowe — wschodnich ametystów. Podobnie nazwy rubiny cejlońskie, amerykańskie, kalifornijskie, rubiny Arizona, Kolorado czy Montana (od nazw stanów w USA), rubiny z Gór Skalistych (Rocky Mountains ruby), rubiny Adelaide (Adelaide-ruby) od miejscowości w Australii Południowej nadaje się nieraz czerwonym granatom (piropom), rubiny almandynowe i rubiny balas — czerwonym spinelom, rubiny brazylijskie, a także syberyjskie — czerwonym topazom, rubiny czeskie — różowym kwarcom, szafiry wschodnie — niebieskim tur-malinom, szafiry brazylijskie — niebieskim berylom oraz niebieskim topazom. Nazwą fałszywego rubinu określa się nieraz czerwone fluoryty. Niektórym odmianom szafiru, które — podobnie jak aleksandryt — różnią się barwą w świetle dziennym i sztucznym, nadaje się nieraz nazwę niebieskich aleksandrytów. W handlu jubilerskim istnieje tendencja całkowitego usunięcia tych nazw, w dużym jednak stopniu utrudniają to przyzwyczajenia i tradycja.

Rubiny należą do kamieni bardzo cenionych. Ich wartość zależy od wielkości kamieni (wielkie bowiem rubiny są bardzo rzadkie) i odcieni barwy szlifowanego rubinu. Cena 1 karata wynosi od 50 do 1000 dolarów, nieraz jednak jest ona znacznie wyższa, przekraczając nawet cenę brylantów. Według Sunday Times (19.X.1976) ceny w funtach szterlingach rubinów o barwie krwi gołębiej wynosiły około 3000—10000 funtów; ceny większych szafirów wynosiły do 2500 funtów za 1 karat.

Znacznie tańsze są szafiry, których ceny ulegają bardzo dużym zmianom i wynoszą 10—300 dolarów za 1 karat. Bardzo duże szafiry o pięknej barwie osiągają cenę jeszcze wyższą. Różnica cen szafirów i rubinów wynika z większego wydobycia szafirów. Cena kamienia (za 1 karat) zależy nie tylko od jego jakości, lecz i od wielkości.

Jeżeli ogólne wydobycie kamieni szlachetnych określi się liczbą 100, na wydobycie szafirów wypada 1,5, a rubinów tylko 0,5. Syntetyczne rubiny i szafiry mają znacznie niższą cenę od naturalnych. Bardzo cenione są odmiany gwiaździste; szczególnie wysoką cenę osiągają gwiaździste rubiny. W jubilerstwie często stosuje się oprawę rubinów razem z brylantami. Do wyrobu pierścionków używa się często bezbarwnych odmian korundu (biały szafir, leukoszafir). Pierścionki takie wyrabiane są przez firmę Jubiler.

Szafiry i rubiny znajdują duże zastosowanie w przemyśle zegarmistrzowskim. Wydobywane są głównie w stanie Montana w USA, na Cejlonie i w Australii. Obecnie są one zastępowane na dużą skalę kamieniami syntetycznymi.

Słynne rubiny i szafiry. Najwięcej pięknych, dużych rubinów pochodzi z Birmy. Największy ważył 1184 kr. Czeska korona króla Wacława jest ozdobiona wieloma dużymi rubinami. W zbiorach Brytyjskiego Muzeum Historii Naturalnej znajduje się piękny rubin o masie 167 kr; nosi on nazwę Rubinu Edwardesa (Edwardes Ruby). Niewiele mniejszy rubin (45 kr) znajdujący się w kolekcji Morgana w Amerykańskim Muzeum Historii Naturalnej pochodzi z Birmy.

W Birmie znaleziono wielki, prawie 1000-karatowy szafir oceniony na 40 000 funtów szterlingów; został on pocięty na 3 części.

Olbrzymi szafir o masie 260 kr i wymiarach 39X34X22 mm, pięknej niebieskiej barwy o odcieniu bławatkowym znajduje się w radzieckim skarbcu państwowym. W zbiorach indyjskiego Muzeum Historii Naturalnej znajduje się cejloński szafir 163-karatowy; podobnej wielkości kamień (159 kr), również z Cejlonu, jest w kolekcji Morgana. Wiele pięknych szafirów znajduje się w skarbcu korony angielskiej i w państwowych zbiorach francuskich.

Rozpoznawanie i naśladownictwo. Rubiny i szafiry mają twardość wyższą od innych kamieni o podobnej barwie. Ponieważ jednak z obawy uszkodzenia kamieni w wyjątkowych tylko przypadkach bada się ich twardość, można niekiedy podobnie zabarwione kamienie uważać za szlachetne odmiany korundu.

Do rubinów mogą być podobne czerwonawe cyrkony, granaty (almandyn lub pirop), spinele, topazy i turmaliny. Różnią się jednak od nich gęstością oraz własnościami optycznymi.

Do szafirów mogą być podobne inne niebieskie kamienie: bentonity, cyjanity, spinele, turmaliny i kordieryty.

Tak zwane rekonstruowane rubiny udało się otrzymać w 1885 r. przez stopienie w wysokiej temperaturze (w płomieniu wodorotlenowym) drobnych okruchów rubinów naturalnych. Nie miały one jednak pięknej barwy rubinów, a liczne spękania i pęcherzyki powietrza wywołały nienaturalny odcień barwy. Wskutek tego znalazły one zastosowanie tylko jako kamienie do zegarków. Właściwe syntetyczne korundy udało się otrzymać metodą Verneuila w 1904 r. Znajdujące się obecnie w dużych ilościach w handlu syntetyczne rubiny i szafiry produkowane w dowolnych odcieniach barw nie różnią się swym wyglądem od kamieni naturalnych. Cena ich jest niższa, ponieważ badania mikroskopowe umożliwiają pewne stwierdzenie, czy badany rubin lub szafir jest kamieniem naturalnym, czy otrzymanym syntetycznie. W 1947 udało się również uzyskać syntetyczne korundy gwiaździste. Ramiona gwiazdy są w nich bardzo wyraźne, lecz nie zawsze dochodzą do zewnętrznej części kamienia.

Niekiedy jeszcze zdarzają się w handlu imitacje szlachetnych odmian korundu, wykonane z barwnego szkła lub dubletów czyli sztucznie wykonanych kamieni składających się z 2 części. Imitacje te stają się jednak coraz rzadsze ze względu na zastosowanie korundów syntetycznych. Do imitacji rubinów używa się szkła zabarwionego selenem, a szafirów — szkła zabarwionego kobaltem lub żelazem. Dublety naśladujące rubiny składają się z almandynu i czerwonego szkła; podobnie wykonane są dublety naśladujące szafiry.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *