Rubin i szafir

Obserwacje mikroskopowe wykazują obecność w szlachetnych odmianach korundu wielkiej ilości wrostków (inkluzji). Na tej podstawie można w wielu przypadkach określić pochodzenie kamienia oraz odróżnić kamienie prawdziwe od syntetycznych, które zawierają charakterystyczne okrągławe smugi, a często także pęcherzyki powietrza. Najczęściej spotykanymi wrostkami w naturalnych korundach są igiełkowate kryształki rutylu nadające kamieniom wygląd jedwabisty. Szczególnie pospolite są one w korundach z Birmy i Cejlonu. W szafirach i rubinach tworzy one często skupienia w postaci gwiazd. W kamieniach cejlońskich rutyl występuje w formie bardzo wydłużonych igiełek, przechodzących nieraz przez cały kamień, nierzadko spotyka się również wrostki cyrkonu. W rubinach z Birmy oprócz wrostków rutylu występują drobne, ośmiościenne kryształy spinelu. Podobnej wrostki są w szafirach północnoamerykańskich występujący chi w stanie Montana.

Bardzo rozpowszechnione w szlachetnych odmianach korundu są inkluzje cieczy. Szczególnie w korundach cejlońskich występują one bardzo obficie w różnorodnej postaci. Jedwabisty, tak bardzo ceniony wygląd szafirów kaszmirskich jest wywołany obecnością wrostków tworzących w środku kamieni rodzaj niewyraźnej mgiełki.

Występowanie. Korund i jego odmiany występują w różnych| skałach magmowych bogatych w glinkę Al2O3, a nie zawierających zbyt wielkiej ilości krzemionki, np. w sjenitach, zwanych nieraz sjenitami korundowymi, w perydotytach, a także w związanych z nimi pegmatytach. Nierzadko występują także w różnych skałach metamorficznych. Jako minerał o dużej twardości, bardzo trwały pod względem chemicznym, korund, podobnie jak diament, znajduje się często we wtórnych złożach okruchowych.

Najważniejsze kopalnie rubinów znajdują się w Birmie w okręgach Mogok, Mandalaj i Mjitczina, gdzie wydobywano je już od XV w. Najwięcej wysoko cenionych rubinów pochodzi z okręgu Mogok, który jest również ośrodkiem birmańskiego handlu kamieniami szlachetnymi. Skałą macierzystą zawierającą rubiny jest biały marmur, który utworzył się przy zetknięciu pierwotnych wapieni dolomitycznych z magmą granitową. Zawartość rubinów w zwięzłej skale jest nieznaczna, większe ich nagromadzenia występują w strefach wietrzenia oraz wśród okolicznych piasków i żwirów. Rubinom towarzyszy duża ilość minerałów. Z kamieni szlachetnych występują różnobarwne szafiry (oprócz niebieskich — zielone, żółte i bezbarwne), spinele, turmaliny, cyrkony, beryle, topazy, chryzoberyle, granaty i inne. Ilościowy stosunek rubinów do szafirów jest bardzo różny. Niekiedy złoże rubinów przechodzi w złoże szafirów, w którym rubiny występują tylko w nieznacznych ilościach. Chociaż wydobywane są bardzo duże ilości rubinów, tylko niewielka ich część ma większe rozmiary lub najbardziej poszukiwane odcienie. Przeciętna wielkość znajdowanych kamieni wynosi 1/3 karata; kamienie kilkukaratowe są rzadko spotykane.

W podobny sposób występują rubiny w południowej części Birmy (Mandalaj) oraz na polach rubinowych Naya Zeik (Mjitczina).

Ważne złoża rubinów występują w Syjamie (kraj Tai) niedaleko Bangkoku (Tszantabun, Krat), gdzie rubinom towarzyszą czerwone spinele. I tu macierzystymi skałami rubinów są metamorficzne marmury; rubiny jednak i szafiry wydobywa się wyłącznie z wtórnych złóż okruchowych. Rubiny pochodzące z tych kopalń mają niższą jakość w porównaniu z birmańskimi, występują tu natomiast bardzo piękne szafiry. Przez długi okres piękne szafiry wydobywano również w Kaszmirze (Padam).

Szafiry wydobywane są w znacznych ilościach z wtórnych złóż w żwirach na zachodnim i południowym wybrzeżu Cejlonu, skąd pochodzi tylko niewiele rubinów (Ratnapura, Rakwana). W Australii występują szlachetne odmiany korundu — rubiny i szafiry. Wydobywa się je w Nowej Południowej Walii, szafiry są spotykane ponadto w Queenslandzie i na Tasmanii. W Ameryce Północnej rubiny występują w Północnej Karolinie, a szafiry w Montanie (Yogo). Rubiny eksploatuje się również w Afganistanie na wschód od Kabulu (Dszagdalek), gdzie występują w wapieniach krystalicznych. Słynne w ubiegłych stuleciach kopalnie rubinów w Badachaszanie są już wyczerpane.

Metody eksploatowania rubinów i szafirów są do dziś bardzo prymitywne. Kamienie te wydobywa się najczęściej z wtórnych złóż, a mianowicie z piasków i żwirów, które są przemywane podobnie jak piaski diamentonośne. Eksploatacja odbywa się za pomocą rowów szurfowych i niezbyt głębokich szybów, najczęściej położonych w dolinach rzek.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *